Platenspelers

Welkom in de wereld van vinyl. Met een budget van 800 euro kom je al een heel eind. Wat je uiteraard nodig hebt is een goeie draaitafel met een goed afgesteld element, en eventueel een geïntegreerde of losse phono-voorversterker. Je kan kijken naar een Planar 1 (Plus) of een Planar 2. Het verschil is dat je met een Planar 2 meer dynamiek en rust ervaart.

Veruit de Planar 3 met een ND3-element. Hou er wel absoluut rekening mee dat je een goede phonoversterker hebt, ingebouwd in je versterker of als apart toestel — eventueel een Fono MK5. Dat is minstens even belangrijk als de speler zelf. Zelfs de beste phonoversterker met een goedkopere platenspeler werkt beter dan een dure platenspeler op een goedkope phonoversterker of versterker.

Een platenspeler is eigenlijk een heel eenvoudig apparaat, maar het bestaat uit een paar belangrijke onderdelen: de motor, de plint zelf, het plateau en de arm. Daar zit het verschil tussen de drie types. Waar de Planar 1 een geperste plaat als plateau heeft, gebruiken de Planar 2 en 3 een glazen plaat. Dat hogere gewicht werkt in feite als een beter vliegwiel. Ook bij de arm is er een heel duidelijk verschil tussen de types: de 110, als ik mij niet vergis de 220, en dan de 330 op de Planar 3, een arm die toch wel wordt aangenomen als een van de beste ooit gemaakt, zeker voor dat geld. Dat die op een Planar 3 gemonteerd staat, zegt eigenlijk heel veel. Dat wil zeker niet zeggen dat de Planar 1 geen goede draaitafel is, integendeel. Verder verschilt ook de plint tussen de drie, en de voeding van de motor wordt belangrijk. Elke motor trilt, en die trillingen worden beter beheerst door de 2 en natuurlijk ook door de 3. De Planar 2 heeft geen zwaardere motor, wel een beter gecontroleerde, en dat geldt evengoed voor de 3. Het zijn telkens kleine verschillen die toch een aanzienlijke prijs hebben. Hoorbaar zijn ze zeker, maar niet voor iedereen even belangrijk. Veel hangt af van de rest van je systeem: de draaitafel is eigenlijk het eindpunt van je systeem, dat vertrekt vanaf je versterker en luidsprekers. Wat ons betreft is de meerprijs telkens het waard wanneer het systeem dat verlangt. Bij een heel erg goed systeem is er geen twijfel en is de Planar 3 sowieso een must. Bij mensen met een instapversterker, typisch Japanse modellen met kleinere speakers die zeker heel muzikaal zijn, is een Planar 1 of Planar 1 Plus een heel goede instapper.

Bij elke stap in het gamma wordt een aantal zaken verbeterd: de arm, de plint en de stijfheid daarvan, het subplateau, de motoraandrijving, het hoofdlager en de nauwkeurigheid van de armlagers. Bij de duurdere modellen komt daar dubbele aandrijving bij, en een externe voeding die de trillingen van de motor minimaliseert. Naar boven in het gamma worden ook extremere materialen gebruikt. De Planar 3 heeft de RB330-arm, een plint met DB brace, een eenvoudiger motorsturing, een kunststof subplateau, een messing hoofdlager en een glazen plateau van 12 mm. Uitbreiden kan wel, via de Neo TTPSU als externe voeding. De Planar 6 houdt de RB330 aan, maar krijgt een plint uit superlicht Tancast 8-schuim met DB brace, standaard motorsturing via de Neo TTPSU, een aluminium subplateau, een dikker messing hoofdlager en een dubbel glazen plateau met buitenring voor meer stabiliteit. Bij de Planar 8 zit de RB880-arm, met dezelfde Tancast 8-plint waarbij het overtollige gewicht is weggehaald, standaard motorsturing via de Neo TTPSU, een aluminium subplateau met dubbele riemaandrijving, het dikkere messing hoofdlager en een driedubbel glazen plateau met buitenringen voor nog meer stabiliteit. De Planar 10 gaat naar de RB3000, dezelfde uitgeklede Tancast 8-plint, motorsturing via de Planar 10 PSU voor een extreem stille motor, aluminium subplateau met dubbele riemaandrijving, het dikkere messing hoofdlager en een keramisch plateau met buitenring. Die technische aspecten zorgen ervoor dat elke stap meer rust, meer detail en een groter geluidsbeeld neerzet. De verschillen zijn meteen te horen.

Een draaitafel levert een piepklein signaal, dat eerst extra versterkt moet worden voor je versterker er iets mee kan. Niet elke versterker heeft die functie aan boord — en dáárvoor bestaat de Planar 1 Plus: dezelfde draaitafel als de Planar 1, maar met een ingebouwde phono-voorversterker. Kijk dus achteraan op je versterker. Staat er een ingang met PHONO bij, dan doet de gewone Planar 1 perfect zijn werk. Ontbreekt die ingang, dan lost de Planar 1 Plus het in één toestel op.

De keuze van een platenspeler hangt niet zozeer af van het merk van je versterker. Dat je een Marantz of Denon hebt, zegt vooral iets goeds: dat zijn degelijke versterkers, en daar past een Planar 1 of Planar 2 uitstekend bij. Wil je méér muzikaliteit, dan loont het vaak meer om naar de versterker zelf te kijken — de kleine Brio van Rega, bijvoorbeeld. Een goede, krachtige, muzikale versterker als hart van je systeem brengt meer dan een duurdere draaitafel erop.

Dat hangt volledig af van wat je systeem al kan. Staat er een versterker in het centrum van je installatie met een zeer goede phonotrap ingebouwd, of heb je een externe phono-voorversterker, dan is een betere draaitafel op zijn plaats. Hetzelfde geldt voor de luidsprekers: die moeten in staat zijn om net die heel kleine details weer te geven. Zodra die dingen goed zitten, is een dure draaitafel zeker de moeite waard. Het is dan bijna het eindstation. Maar zonder wat eraan voorafgaat — versterker, phonoversterker, kabels en luidsprekers — heeft die draaitafel geen zin.

Die stel je zelf in, en bij een Rega is dat bijna kinderspel. Al houd je de kinderen er beter even bij weg, zodat de naald niet meteen sneuvelt. Je monteert het tegengewicht en stelt dat zo in dat de arm in evenwicht is, dus dat hij vrij zweeft. Zodra dat het geval is, draai je met het gewicht verder tot je op de waarde uit de handleiding zit, 1,75 gram. Daarna zet je ook de anti-skating op 1,75. Klaar. Nogmaals: kinderen even uit de buurt, maar verder is het kinderspel.

Je begint door de arm te laten zweven. Breng hem in balans zodat hij vrij in evenwicht blijft hangen, zonder dat de naald naar beneden of naar boven trekt. Vanaf dat punt stel je met het veertje de naalddruk in. Meestal kom je uit op 1,75. Daarna volgt de anti-skating, met het schuivertje onder de arm. Die zet je meteen ook op 1,75.

Meestal is dat een kwestie van naalddruk. Staat die te laag, dan gaat het element vervormen — en een te lichte naalddruk zorgt er ook voor dat de naald begint te springen. Begin daar dus: controleer de naalddruk en zet die goed. Blijft het probleem na het correct instellen, dan kan er iets mis zijn met het element zelf. In dat geval ga je best terug naar je dealer.

Zo ver mogelijk weg van stoorzenders. Versterkers en internetrouters zijn de bekendste: staat je platenspeler daar te dicht bij, dan kan het element een brom oppikken. Verder wil je een stevige ondergrond, en zet hem waterpas.

Dat hangt af van het model. Bij ongeveer negen op de tien draaitafels zit er een eenvoudige mechanische schakelaar die de riem van een kleinere poelie naar een grotere verplaatst, en zo verandert de snelheid. Bij een Rega gebeurt dat onder het draaiplateau. Op een Planar 1, 2 en 3 doe je dat met de hand: je neemt het draaiplateau er even af en verlegt de riem zelf. Dat gaat makkelijk. Bij een Planar 6, 8 en 10 pas je de snelheid aan via de externe voeding. Bij enkele draaitafels, waaronder een Rega, gebeurt het dus volledig manueel.

Reken op zo'n vijf jaar. Wat aangenaam is bij Rega: de huidige riemen zijn compatibel met de draaitafels van de laatste 52 jaar, dus je zit nooit vast aan een uitgestorven onderdeel. Het verschil tussen de advance belt en de reference belt zit in de nauwkeurigheid. De reference belt is over de hele lijn preciezer gemaakt en heeft een lager wow-and-flutter-effect. Die vind je vanaf de Planar 6, 8 en 10, en op de Naia. De advance belt is vooral bedoeld voor de Planar 1, 2 en 3.

Een draaitafel kan je laten servicen bij je dealer. De grootste stap ga je maken met het element, al is de kwaliteit van de phonostage vaak onderschat. Mijn raad zou zijn om eerst het element te upgraden en daarna de phonostage.

Neen, dit is wel degelijk een upgrade, en een zeer groot verschil, zowel in muzikaliteit als in detaillering. Je merkt meteen veel meer rust in het systeem, en door die rust komt alles naar voren: muzikaliteit, dynamiek en meer informatie. Vanaf de Planar 3 heb je een echte alleskunner in huis. Daarmee kan je later verder upgraden naar betere elementen en phonostages, telkens met duidelijke verschillen die je beleving verbeteren.

Het zijn twee verschillende bouwfilosofieën. Automatisch is makkelijk. Manueel is puur, om zo weinig mogelijk onnodige massa en techniek op de draaitafel te hebben. Als de plaat wat blijft doordraaien nadat ze op het einde is, kan dat absoluut geen kwaad. Tijd voor de volgende plaat.

Deze merken hebben zich doorheen de vele jaren bewezen, elk met een eigen filosofie en een eigen sound. Die verschillen ervaar je het best bij je lokale dealer.

Nee, dat is niet nodig. Je kunt ook een externe phono-voorversterker aanschaffen. Die zijn er in alle soorten prijsklassen en afmetingen. Belangrijk is wel dat die goed is afgesteld op het hele systeem, en in het bijzonder op het element.

Een draaitafel met bluetooth klinkt absoluut niet hetzelfde als een draaitafel met een kabel. Ik zou dit zeker niet aanraden, tenzij het puur om het esthetische verhaal gaat.

Als je op zoek bent naar een compacte draaitafel, kom je al snel bij Rega uit. Rega werkt vanuit een less-is-more-filosofie: de draaitafels zijn zeer muzikaal en makkelijk te bedienen.

Zorg ervoor dat de ondergrond waterpas is. Als die waterpas is, komt de rest vanzelf goed.

Je kan die zomaar aanzetten. Ga daarna na of alles degelijk functioneert. Zo kan je meteen ondervinden of vinyl draaien je interesse wekt, of dat je toch liever digitaal muziek beluistert.

We onderhouden nog steeds Rega draaitafels uit de jaren 80 en 90. De riem vervang je best om de vijf jaar, en ook het element moet af en toe vervangen worden. Bij normaal gebruik gaat een element vijf tot tien jaar mee. Het verschil met het element merk je pas echt als je er een nieuw opzet.